<p>Marita Damen bij het Gedenkteken 1940-1945 aan de Meeuwenlaan.</p>

Marita Damen bij het Gedenkteken 1940-1945 aan de Meeuwenlaan.

(Foto: Marita Damen)

Dit gedenkteken is er dankzij twee Woerdense verzetsstrijders

Woerden - Het beeld van deze maand is het Gedenkteken 1940-1945 aan de Meeuwenlaan in Woerden. Het beeld is ontworpen door A.N. van Donkelaar en staat er sinds 1954, maar dat ging niet zonder spreekwoordelijke slag of stoot. Bij het Regionaal Historisch Centrum is een heel dossier gewijd aan de geschiedenis van het gedenkteken.

In dat dossier valt te lezen dat in 1945 al plannen bestonden voor een gedenkteken voor de oorlogsslachtoffers van Woerden. Het bleef bij plannen, ook al omdat het Ministerie van Onderwijs Kunsten en Wetenschap zeer terughoudend was met het verlenen van toestemming voor het plaatsen van oorlogsmonumenten. Pas toen het ‘Comité tot oprichting van een monument ter herdenking der gevallenen te Woerden’ in 1951 in actie kwam, werd het concreter. Belangrijke personen in dit Comité waren Frans Schrijver, Niek van Donkelaar en Joop van Santen. Zij dienden een plan in bij de gemeente Woerden waarin werd gevraagd het ontwerp goed te keuren en om de onderhoudskosten voor rekening van de gemeente te laten komen. Het ontwerp ging uit van een stenen obelisk, volgens het Comité ‘het symbool van de verzetsstrijd’, uitlopende in een oprijzende vuist bekroond met een toorts. Als locatie werd de Meeuwenlaan aangewezen. Maar het plan werd afgekeurd; de gemeente was geen voorstander van de combinatie bak- en natuursteen en ze vond de oprijzende vuist niet symbolisch genoeg. Het Comité gaf de moed niet op en nam de Nederlandse Kring van Beeldhouwers in de arm. Na enige aanpassing van het ontwerp werd in 1953 zowel door het Ministerie als de gemeente de gevraagde toestemming verleend.

Het gedenkteken staat sinds 1954 aan de Meeuwenlaan. De obeslisk, men noemt het vaak ‘De Naald’, is een betonnen zuil die bekroond wordt met een bronzen schaal. De zuil staat op een natuurstenen voet met aan beide zijden een tekst.

‘Gedenk hen, die vielen voor uw vrijheid’
De tekst aan de voorkant luidt: GEDENK HEN, DIE VIELEN VOOR UW VRIJHEID’ en aan de achterkant: ‘BEWAAK DE VRIJHEID ALS EEN KOSTBAAR GOED’. Het monument is ter nagedachtenis aan de medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen en benadrukt het belang van de vrijheid.

Dat het monument er staat is in grote mate te danken aan de verzetsstrijders Frans Schrijver (huisarts) en Niek van Donkelaar (architect). Schrijver werkte mee aan het illegale tijdschrift Voor God En Koning, dat ook in Woerden werd verspreid. Van Donkelaar is zeer actief betrokken geweest bij het verzet en was medeoprichter van de Oranje Vrijbuiters, de verzetsgroep die zich onder andere bezig hield met het vinden van onderduikadressen. Dankzij Van Donkelaar konden sommigen onderduiken op een adres aan de Rijnstraat. Maar helaas werd er verraad gepleegd en in 1943 werden 20 onderduikers en een aantal verzetsleden van de Oranje Vrijbuiters opgepakt. De meesten daarvan hebben de oorlog niet overleefd.

Frans schrijver en Niek Donkelaar overleefden beiden de oorlog en dankzij hun moed en doorzetting staat er een herdenkingsmonument. In juni 1954 werd het overgedragen aan de gemeente Woerden en sinds 2013 is het onder beheer van het Stadsmuseum die zorgdraagt voor het jaarlijks onderhoud.

Aangepaste herdenking
Bij de jaarlijkse herdenking in Woerden op 4 mei, wordt door het Comité 40-45 de vlam ontstoken en worden er bloemen gelegd in de vorm van een driekleurige ster. Net als vorig jaar zal er dit jaar in verband met corona sprake zijn van een aangepaste plechtigheid. Hopelijk kan volgend jaar de herdenking bij ‘de Naald’ weer op de gebruikelijke wijze plaatsvinden.

Kunst in de openbare ruimte
Het KIOR-team van het Stadsmuseum Woerden beheert circa vijftig kunstwerken in de openbare ruimte van Woerden, Harmelen, Zegveld en Kamerik. Iedere maand wordt een van de werken onder de aandacht gebracht. Zie ook woerdensecourant.nl.

door Marita Damen

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden