Logo woerdensecourant.nl


Foto: indebuurt Woerden

Het mysterie rondom kapitein Schaep

In de rubriek 'Woerdense mysteries' lost indebuurt Woerden elke week een raadsel op. Deze week gaan we het hebben over Hugo Schaep. Die naam zegt je in eerste instantie misschien niet zoveel, maar hij heeft wel een eigen grafmonument in de Petruskerk. Waarom is dat? En hoe kwam deze man aan zijn einde?

Woerden - Het was lezer Frans die ons de volgende vraag stelde: Waarom en door wie is Hugo Schaap vermoord en hoe is het met zijn moordenaar afgelopen? Tja Frans, bedankt voor deze uitdaging, want die vragen beantwoord krijgen was een bewerkelijk klusje. Maar wel een hele leuke. Dankzij koster Jan Vroedsteijn, Rob Alkemade (streekarchief) en Piet van der Zouw (Club van Ooit) konden we komen tot de volgende reconstructie.

Niet ontgaan

Als je in de Petruskerk bent, kan het grafmonument van kapitein-ter-zee Hugo Schaep (ook wel Schaap) je bijna niet ontgaan. Een groot hekwerk omringt het monument. De symbolen van de zeevaart – een kompas en scheepstrossen bijvoorbeeld – zijn duidelijk zichtbaar. Op een bordje bij het monument staan de jaartallen 1712 / 1713. Niet zijn geboortejaar en ook niet zijn sterftejaar. Dus wat is dat dan wel?

En nog vreemder: in veel archiefstukken wordt het monument in één adem genoemd met het jaar 1717; ook niet zijn geboorte- en sterftejaar. Bovendien staat op het bordje bij het graf dat Hugo in Amsterdam werd geboren, dus waarom heeft hij dan een graf in een Woerdense kerk?

Hugo werd geboren in 1673 in Amsterdam. Als 25-jarige startte hij zijn carrière bij de Admiraliteit van Amsterdam. "Hij was kapitein-ter-zee, een behoorlijk hoge positie en voerde het bevel over tien oorlogsschepen", weet Piet. "Hij vocht vooral tegen zeerovers in de Middellandse Zee en beschermde Hollandse koopvaardijschepen", vertelt Rob.

Mini-zeeheld

De Amsterdamse zeeheld kwam in Woerden terecht dankzij zijn moeder. Philippina van der Geer was als Woerdense burgerdochter getrouwd met de Amsterdamse stadssecretaris Dirck Schaap. Rob: "Via de Woerdense tak van de familie kreeg Hugo land en huizen in Woerden." Onder andere op de plek waar nu de Bonaventurakerk staat, had hij een huis.

Rob legt uit dat de kringen waar Hugo zich in bevond in die tijd nogal van de status waren. Nou was Hugo rijk, maar niet vergeleken met de Amsterdammers. In Woerden werd hij veel belangrijker gevonden dan daar. "En Woerden was ook wel trots op de mini-zeeheld. Dat blijkt wel uit het feit dat het stadsbestuur hem in 1723 zijn eigen graf schonk."

''Woerden was ook wel trots op de mini-zeeheld''

Speculerend: "Misschien deed men dat wel om hem ook na zijn dood aan de stad te binden en de Petruskerk van een grafmonument te voorzien zoals ze die ook in de grote stadskerken hadden."

Dit komt niet overeen met de tekst die te lezen is naast het monument. Daarop staat dat Hugo zélf zijn graf kocht in 1713. Kan, hij had er geld zat voor, maar volgens Rob is er vóór 1723 geen relatie met Hugo. De waarheid hierover… Tja, wie zal het zeggen? Hugo ging het financieel voor de wind, maar in de liefde had hij minder succes. Hij was vrijgezel, vertelt Piet. Was het zijn verdriet over het niet vinden van een levensgezel dat hem er toe bewoog om zichzelf te verhangen? En kwam hij dus op 15 januari 1736 door zelfmoord om het leven?

Vermoedelijk misdrijf

Niet waarschijnlijk, denkt Rob die weet wat er op het lijkschouwingsrapport stond: "Hij had een kleine steekwond in zijn borst, maar was verder 'gestranguleerd', gewurgd dus." Er werd een baljuw op de zaak gezet, zeg maar een officier van justitie. Hij deed onderzoek naar ' t gerugt, 'twelk door de stad was verspreyd wegens 't schielijk overlijden van de heer Hugo Schaap. Maar zonder succes, want een rechtszaak kwam er niet.

Door wat er in het lijkschouwingsrapport stond plus het feit dat er überhaupt een baljuw werd ingeschakeld, is altijd aangenomen dat het om een misdrijf ging. Rob: "Gezien de rijkdom van de kapitein lijkt het hier om een ordinaire roofmoord met onbekende dader te gaan."

Verplaatst

Jan: "Oorspronkelijk had Hugo zijn graf aan de andere kant van de kerk. Maar tijdens de laatste restauratie werd het verhuisd. In het oorspronkelijke graf (zie op de foto's hieronder) staan nu opgegraven beelden die tijdens de beeldenstorm werden vernield en begraven. Overigens is ook het huidige grafmonument leeg. De koster van de kerk legt uit dat bij de laatste restauratie (bijna) alle graven onder de kerk geruimd zijn. Ook deze dus. Alles wat daarbij werd opgegraven, wordt nu bij elkaar in een ruimte ónder de kerk bewaard.

Nog een laatste raadseltje rond deze Hugo Schaap en zijn monument: het jaartal 1717. Ook voor Rob en Jan blijft dat een raadsel. Rob houdt het op een foutje. "Misschien is het monument wel gereedgekomen in 1737 (een jaar na de dood van Hugo Schaap) en is door een verschrijving in het verre verleden de 3 in een 1 veranderd. Maar dat is speculatie."

reageer als eerste
Meer berichten