Marita Damen voor het Kalsbeek College bij het kunstwerk 'Man met kruiwagen'. Tot 2003 zat hier de technische school (LTS).
Marita Damen voor het Kalsbeek College bij het kunstwerk 'Man met kruiwagen'. Tot 2003 zat hier de technische school (LTS). (Foto: )

Beeld van de maand juni: Man met kruiwagen toch raadselachtig

Woerden - Wat doet een beeld van een man met een kruiwagen voor de school op de Burgemeester van Kempensingel? Hier stond in de jaren ’70 van de vorige eeuw de technische school (LTS) van Woerden. Het toenmalige schoolbestuur kon bij de bouw door gebruikmaking van de zg. 1% regeling een bedrag reserveren voor een kunstwerk. Men koos voor een beeld dat paste bij de ambachtelijke opleidingen die op die school werden gegeven. Dat is dus de relatie tussen het beeld en de school.

De kruiwagen is een traditioneel gebruiksvoorwerp dat zijn oorsprong vindt in China. Volgens de Chinese historicus en hoogwaardigheidsbekleder Chen Shou, die leefde van 233 – 297, werd het ook wel de ‘houten os’ genoemd. Deze had één groot wiel en één as waaromheen een houten frame was gebouwd dat een os moest representeren. Vandaar de naam ‘houten os’. Het was een kar die getrokken moest worden. Later kwam het zg. ‘glijdende paard’, deze had de handgrepen aan de achterkant en moest niet getrokken maar geduwd worden. Het ‘glijdende paard’ is de voorloper van de kruiwagen, de handige kar met één wiel die overal in de wereld in gebruik kwam, ook hier in Woerden.

Het beeld is gemaakt door de in 1994 overleden Enschedese kunstenaar Gooitzen de Jong. De Jong is een zeer gerenommeerd tekenaar, schilder en beeldhouwer die tijdens zijn leven vele belangrijke prijzen heeft gewonnen. Het begon in 1956 met de Gerard ter Borch prijs, daarna de zilveren en de gouden medaille bij de Prix de Rome. Hij reisde naar Italië en Frankrijk om de beeldhouwkunst te bestuderen en in 1961 werd hij aangesteld als stadsbeeldhouwer van Enschede, een functie die verder alleen door Hildo Krop in Amsterdam werd uitgeoefend. De Jong was een zeer productief kunstenaar.

Van Man met kruiwagen maakte hij eerst een schetsmodel. Later voerde hij het beeld uit op groot formaat. Het gegoten beeld meet plm. 1,10 meter hoog, de breedte en diepte is 1,00 meter. Het monumentale werk is opgebouwd uit grote afgeronde vlakken en kan voor wat stijl betreft het beste omschreven worden als een combinatie van abstract en figuratief.

Wij zien een man en een kruiwagen, maar het is toch een raadsel hoe het in elkaar zit. Het lijkt of de man de kruiwagen op schoot heeft waardoor de kruiwagen lijkt te zweven. Waar de voeten van de man zouden moeten zitten zijn twee ronde vormen te zien. Op de kruiwagen liggen twee grote voorwerpen; misschien gevulde zakken. Het geheel staat op een groot vierkant stenen plateau. Er is geen tekstplaat met informatie over het beeld en de kunstenaar. Wel staat rechtsonder een beetje verscholen een signatuur: Gooitzen ’75.

Het idee voor het kunstwerk ontstond toen De Jong in de omgeving van de school een boer zag worstelen met zijn kruiwagen. Dat combineerde hij met de worsteling die een kunstenaar bij zijn werk vaak doormaakt en met de ambachtelijke vaardigheden die op de school werden geleerd.

De technische school is in 2003 opgehouden te bestaan. Echte ambachtelijke vakken worden niet meer gegeven op het Kalsbeek College, de opvolger van de oude school en daarmee is de relatie met het beeld verdwenen. Dat is niet erg want het beeld van Gooitzen de Jong is op zichzelf een van de mooiste beelden die Woerden rijk is.

Zeer productief
Het beeld van de maand juni is Man met kruiwagen, geplaatst in 1975 aan de Burgemeester van Kempensingel. Het beeld is gemaakt door Gooitzen de Jong, een zeer productief kunstenaar. Zijn beelden zijn overal in Nederland te zien. Ook in de collectie van museum Beelden aan Zee is werk van hem te vinden.

Het KIOR-team van het Stadsmuseum Woerden beheert circa vijftig kunstwerken in de openbare ruimte van Woerden, Harmelen, Zegveld en Kamerik. Iedere maand wordt een van de werken onder de aandacht gebracht. In juni is dat Man met kruiwagen.

door Marita Damen

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden